Ev arayışı bugün büyük ölçüde ekranda başlıyor: ilan fotoğrafları, metrekare bilgisi, kat sayısı, aidat tutarı. Bu bilgiler bir ön eleme yapmaya yarar; ancak bir evin gerçekten yaşanabilir olup olmadığını söylemez. Kuzeye bakan bir salonun kışın ne kadar karanlık olduğu, üst kattaki komşunun ayak sesleri ya da sabah saatlerinde sokağın gürültüsü hiçbir ilanda yazmaz.

Bu yüzden ev arayışında karar, listeyle değil yerinde verilir. Bir yeri gerçekten tanımanın ancak deneyimle mümkün olduğu fikri, ön değerlendirmenin sınırı üzerine söylenenlerle birebir örtüşür: kâğıt üzerinde ideal görünen bir seçenek, karşılaşıldığında tamamen farklı çıkabilir.

Ziyaret saatini seçmek

Aynı daire, günün farklı saatlerinde farklı bir evdir. Öğle saatinde gezilen bir ev en aydınlık halindedir; bu saat, ev sahibinin ve emlakçının tercih ettiği saattir.

Mümkünse ev iki kez, farklı saatlerde görülmelidir. Akşamüstü ziyaret, doğal ışığın gerçek durumunu ve sokağın akşam trafiğini gösterir. Hafta içi bir ziyaret, komşuluk ve okul çıkışı yoğunluğunu ortaya koyar. Ciddi olarak düşünülen bir evde, mahallede yarım saat yürümek de kararı belirleyen bilgiyi verir.

Işık ve yön

Evin hangi yöne baktığı, ısınmadan ruh haline kadar pek çok şeyi etkiler. Güney cephe gün boyu ışık alır; kuzey cephe daha serin ve karanlıktır. Doğu sabah, batı ise ikindi güneşini alır.

Ziyaret sırasında tüm ışıkları kapatıp odaları öyle gezmek iyi bir yöntemdir. Yapay ışıkla gezilen bir ev, doğal aydınlığı hakkında hiçbir şey söylemez. Ayrıca karşı binanın mesafesi ölçülmelidir; iki metre ötedeki bir duvar, güney cephenin avantajını tamamen ortadan kaldırır.

Nem, küf ve su izleri

Bir evde en pahalı sorun sudur ve izleri genellikle görünür. Duvar diplerinde kabaran boya, tavan köşelerinde sararma, dolap arkalarında beliren lekeler ve baskın bir küf kokusu, ertelenmiş bir sorunun işaretidir.

Kontrol sırasında dolapların içine bakılmalı, mobilyaların arkasına elle dokunulmalıdır; sürekli soğuk ve nemli hissedilen bir duvar bölümü uyarı verir. Taze boya kokusu da dikkat gerektirir: yeni boyanmış bir duvar, bazen bir yenileme, bazen bir örtme çabasıdır.

Ses: en zor geri alınan karar

Bir evin sesi, taşındıktan sonra değiştirilmesi neredeyse imkânsız olan özelliğidir. Ziyaret sırasında birkaç dakika konuşmadan durmak ve dinlemek gerekir: dış trafik, üst kat adımları, asansör motoru, tesisat sesleri.

Cadde üzerindeki daireler gündüz görüldüğünde sessiz gelebilir; akşam ve gece profili tamamen farklıdır. Yakında okul, cami, pazar yeri ya da eğlence mekânı olup olmadığı da sorulmalıdır. Bu bilgiler, evi bir hafta sonu görmekle anlaşılmaz.

Tesisat ve altyapı

Ziyaret sırasında tüm musluklar açılmalı, su basıncı ve sıcak suyun ne kadar sürede geldiği görülmelidir. Klozet çalıştırılmalı, giderlerin akış hızına bakılmalıdır. Yavaş akan bir gider, tesisatın yaşını ele verir.

Elektrik tarafında ise priz sayısı ve konumları, sigorta panosunun durumu ve topraklamanın varlığı önemlidir. Odalarda tek priz varsa, günlük hayatta uzatma kablolarıyla yaşanacak demektir. Isıtma sisteminin türü, aidata dahil olup olmadığı ve son kış faturaları da mutlaka sorulmalıdır.

Depolama ve ölçüler

Fotoğraflarda ferah görünen odalar, mobilya girdiğinde küçülür. Bu yüzden ziyarete bir metre götürmek gerekir; en azından salonun ve yatak odasının ölçüleri alınmalıdır. Mevcut mobilyaların, özellikle yatak ve gardırobun sığıp sığmayacağı ancak böyle bilinir.

Dolap ve depolama alanı da sıklıkla atlanır. Gömme dolap var mı, kiler ya da depo verilecek mi, çamaşır makinesi nereye konacak? Bu soruların cevabı, evin yaşanabilirliğini metrekareden daha çok etkiler.

Bina ve ortak alanlar

Daire kadar bina da değerlendirilmelidir. Merdiven boşluğunun temizliği, çatı ve dış cephenin durumu, asansörün bakım etiketi, sığınak ve otopark düzeni; hepsi yönetimin nasıl çalıştığını gösterir. Bakımsız ortak alan, ileride yüksek ve ani aidat talepleri anlamına gelebilir.

Binanın yaşı, yapı ruhsatı ve varsa deprem güçlendirme bilgisi sorulmalıdır. Bu bilgiler için resmî kayıtlara bakmak, satıcının beyanına güvenmekten daha sağlıklıdır.

Sorulacak sorular

Ziyaret sırasında sorulacak sorular hazırlanmalıdır: aidat neleri kapsıyor, ısınma sistemi nasıl çalışıyor, son bir yılda hangi tamiratlar yapıldı, binada devam eden bir dava ya da karar var mı, komşuların genel profili nedir, internet altyapısı hangi hızda?

Kiralamada ayrıca depozito koşulları, artış oranı ve tadilat izinleri; satın almada ise tapu durumu, kat irtifakı ve varsa ipotek kaydı konuşulmalıdır. Sözlü söylenen her şeyin sözleşmeye yazılması esastır.

Karar anı: fotoğraf çekmek

Birden fazla ev gezildiğinde detaylar karışır. Her evde kısa bir video çekmek, oda ölçülerini not almak ve çıkışta üç cümlelik bir izlenim yazmak, karşılaştırmayı çok kolaylaştırır.

Son olarak şu soru sorulmalıdır: bu evde bir hafta içinde beni en çok rahatsız edecek şey ne olur? Bu sorunun cevabı hızlı geliyorsa, o sorun kalıcıdır. Ev seçiminde iyi bir karar, mükemmel evi bulmak değil; hangi kusurla yaşayabileceğini bilerek seçmektir.